Names1

Umbhalo wokuqala kaNakanjani Sibiya wekhasi lewebhu okuxoxiswana kuyo

Igama lisho lukhulu


Igama lami nginguNakanjani. Ngaliqanjwa ngubaba leli gama. Ngeshwa lami kubukeka sengathi yimina ngedwa onaleli gama elingandile. Ngiyalithanda igama lami. Okubuhlungu nokho ngukuthi kukhona abavele bangiphikise bathi ngiqamba amanga; akulona igama lami leli. Kokunye kuze kuphoqe ukuba ngiliphike noma ngingalisho igama lami ngokwenqena ukungakholwa kwabantu uma ngibatshela ukuthi ngingubani.

Ngiyakhumbula nje ngelinye ilanga ngiseyibhungu kuphoqeleka ukuba ngisho elinye igama esikhundleni segama elithi Nakanjani. Ngalelo langa ngangihamba nensizwa esasifunda nayo enyuvesi. Igama layo kwakunguNgeke. Sesihlangana nezintokazi-ke, sizibingelele ngenhloso yokubeka amabili, amathathu. Alisho-ke uNgeke igama lakhe, zikhuze zibabaze izintokazi zithi uqamba amanga; alikho nhlobo igama elinje. Kucace ukuthi zizoba nesiqiniseko sokuthi sidlala ngazo uma ngizitshela ukuthi lithini elami igama!

 Ngale kokungakholwa ngukuthi yigama elikhona ngempela leli, abantu abaningi imvamisa igama lami libenza bangibuze ukuthi kwakwenzenjani ubaba aze angiqambe leli gama Akubi lula nokubacasukela abantu abasuke befuna ukwazi imvelaphi yegama lami ngoba ngiyazi ukuthi abantu bakholwa ngukuthi kuhlale kunesizathu esenza umuntu aqanjwe igama elithile. Ngamanye amazwi kuhlale kulindeleke ukuba igama libe nencazelo noma umlando othile ochaza imvelaphi yegama.

Kuningi-ke okungase kuveze incazelo yegama lomuntu. Ngenhlanhla amagama amaningi akudingeki ukuba sizihluphe ngencazelo yawo ngoba isobala, iqondile futhi ayidinge kutolikwa. Uma igama lomuntu kunguSibusiso noma uLindiwe akudingeki ukuba sizikhathaze ngencazelo yegama lakhe. Okungelula ukukuqagela ngazo zonke izikhathi ngukuthi uthini umlando ohlobene negama lelo. Ngokwesibonelo, umuntu oqanjwe ngokuthi nguNomabhishi size siqonde kahle umlando wegama lakhe uma sesizwa ukuthi wethiwa leli gama ngoba unina wayengapheli emabhishi ngaphambi kokuba akhulelwe, azale ingane eyaqanjwa leli gama.

Kungakho-ke kubaxaka abantu uma igama lomuntu lingenayo incazelo esobala. Uma kungelolunye ulimi baye bazame ukulihlobanisa nencazelo ezwakalayo olimini lwabo. Abantu abaningi banamagama esilungu okungelula ukwazi incazelo yawo. Imvamisa igama lesiNgisi lize libe nencazelo uma selenziwe laba sasiZulu. Ngokwesibonelo, baningi abantu abangoCyril abangeke bakutshele incazelo yegama labo. NgesiZulu kodwa liba nencazelo uma sesimbiza ngoSililo lowo muntu. UMoses kasimazi ukuthi uchaza ukuthini; kodwa uma umuntu onaleli gama sesimbiza ngoMosi kasikho isidingo sencazelo ngoba thina esikhuluma isiZulu siyazi ukuthi ngukwenzani ukosa. Uma engu-Isabel simbiza ngoShisabhe; uma enguCecilia simbize ngoSisila. Ngakho-ke inkinga akubi incazelo; okuze kusihluphe ngukuthi kwakwenzenjani umuntu aze aqambe ingane yakhe athi nguMathini (Martin) ngoba siyazi ukuthi yini amathini futhi kasiboni kuyigama elihle okungaqanjwa ngalo ingane ethandwayo kubo.

Ngokunjalo futhi namagama ezindawo esilungu aba nencazelo uma esenziwe sasiZulu. EDelmas nje ngesiZulu kuthiwa kukwaDelamasi. Umgwaqo uSmith siwubiza ngokuthi uSimithi. Osebenza e-Edward’s Hotel sithi usebenza ehhotela eZidwedwe. Zonke lezi zibonelo zinencazelo eyenza umqondo esingawutholi uma sithatha igama lesilungu njengoba linjalo futhi singayazi nencazelo yalo.

Kuvamile futhi ukuthi amagama aqanjwe ngoba kugudliselwa kumuntu othile. Kusuke umuntu aqambe inja yakhe athi uZiyangikhonkotha. Kuvele kucace nje ukuthi umqambi wayo akakhulumi ngokukhonkotha kwezinja; kunalokho ugudlisela kwabathile akholwa ngukuthi benzisa okwezinja. Bese ephika ngokuthi bayozwa igama lenja yakhe qede bafunde kwezabo, bayeke “ukumkhonkotha.”

Baningi abantu asebeyizitha ezingabhekani, ezingakhulumisani ngenxa nje yokubanga amagama ezinja. Umnumzane afike nomdlwane abewubeke ngenkathi kunyelezela injakazi yakwamakhelwane. Kulabo okungenzeka abazi; ukubeka ngukucela ukuphiwa noma ukuthenga umdlwane osanda kunyelezelwa. Kuthiwa ukubeka ngoba usuke ungeke uwuthathe usazelwe; kusuke kufanele uwulinde isikhashana uze uthi ukukhulakhula ngaphambi kokuba unikwe wona. Umnumzane obewubekile uyatshelwa uma usukhule ngokwanele umdlwane lowo, kuthiwe akawulande. Nebala awulande. Bese edumala kakhulu uma esefika nawo ekhaya qede umkakhe awuqambe athi nguZiyabekana. Umuntu owazi isiZulu akadingi ukutolikelwa ukuthi umkakhe uchaza ukuthi lo mnumzane ofike nenja uyefana nale nja ayibekile. NgokwesiZulu-ke akukho cala eliquliswa umuntu ngokuqamba igama ngisho ngabe usola kangakanani ukuthi ligudlisela kuwe. Kuthathwa ngokuthi uma ufuna ukuziphindiselela kufanele nawe uqambe okuthile ngegama elizogudlisela kumuntu obeqambe wagudlisela kuwe.


The opinions and other information contained in OxfordWords blog posts and comments do not necessarily reflect the opinions or positions of Oxford University Press.

Powered by Oxford